Samheldnisjóðurinn (e. Cohesion Fund) var stofnaður árið 1994 í þeim tilgangi að hjálpa efnahagslega vanþróuðum aðildarríkjum, upphaflega Spáni, Grikklandi, Portúgal og Írlandi, að uppfylla Maastricht-skilyrðin og fá aðild að myntbandalaginu. Sjóðurinn er einn af uppbyggingarsjóðunum, ásamt Félagsmálasjóði Evrópu og Byggðaþróunarsjóði, sem hafa það hlutverk að framkvæma byggðastefnu Evrópusambandsins.
Stuðning úr Samheldnisjóðnum fá þau aðildarríki þar sem þjóðartekjur á mann eru undir 90% af meðaltalsþjóðartekjum ESB-ríkjanna.
Ein meginregla byggðastefnunnar er sú að peningar úr uppbyggingarsjóðum ESB eigi ekki að koma í staðinn fyrir útgjöld af hálfu aðildarríkjanna til ákveðinna verkefna heldur eiga þeir að vera viðbót við þau. Önnur meginregla, sem leiðir af þeirri fyrri, er að framkvæmdaáætlanir byggðastefnunnar skuli fjármagnaðar sameiginlega af aðildarríkjunum og Evrópusambandinu. Framlög úr Samheldnisjóðnum geta numið allt að 85% af heildarkostnaði framkvæmdaáætlunar, en úr engum öðrum uppbyggingarsjóði er hlutur Evrópusambandsins svo stór.
Markmið Samheldnisjóðsins er meðal annars að styrkja efnahagslega og félagslega samheldni með það fyrir augum að efla sjálfbæra þróun. Sjóðurinn styrkir verkefni á sviði samgangna, umhverfis og samevrópskra neta (e. Trans-European Networks, TEN), orkunýtni og endurnýjanlegrar orku.
Stuðningur úr sjóðnum er háður því skilyrði að ef ráðið hefur úrskurðað að halli á opinberum fjárlögum sé óhóflegur í tilteknu aðildarríki sem nýtur stuðnings (samanber 126. grein sáttmálans um starfshætti ESB) þá sé heimilt að draga til baka skuldbindingar sjóðsins við viðkomandi aðildarríki að hluta eða í heild (4. grein reglugerðar nr. 1084/2006/EC).