MANNFJÖLDI
Um 450 MILLJÓNIR
AÐILDARRÍKI
27
ORKA
ENDURNÝJANLEG 24,5%
VERÐBÓLGA
2,2%
Þegar við berum þróun mála hér við þessa mynd af þróuninni í ESB, virðist sem við séum aðeins komin hálfa leið eða svo. Stuðningur við landbúnað eftir seinni heimsstyrjöldina 1939-1945 var lengi vel framleiðsluhvetjandi og um 1960 var þjóðin orðin sjálfri sér nóg um helstu búvörur. Útflutningur á kindakjöti hófst á árunum fyrir 1960 og var styrktur með ýmsum aðferðum. Næstu 20 árin héldu stjórnvöld áfram að hvetja bændur til aukinnar framleiðslu með því að auka ræktun, byggja hús, bæta búfé og tæknivæðast. Offramleiðsla skapaðist eins og víða annars staðar, þar á meðal í löndum sem nú eru í ESB. Brugðist var við offramleiðslunni með nýjum lögum um Framleiðsluráð frá 1979 og síðar með búvörulögum og búvörusamningum. Bændur fengu þá til dæmis ekki fullt verð fyrir framleiðsluna nema upp að ákveðnu marki og það fyrirkomulag þróaðist í nokkrum skrefum yfir í kvótakerfi með framseljanlegum kvóta. Þess konar kerfi leiða oft til stærri og færri framleiðslueininga og það gerðist einmitt smám saman í mjólkurframleiðslunni. Jafnframt dró smám saman úr útflutningi kindakjöts þar sem fjárhagslegar forsendur höfðu brostið, en það hefur aftur snúist við nýlega eins og kunnugt er. Sjónarmið landnýtingar og umhverfisverndar fóru að segja til sín í sauðfjárbúskap. Teknar voru upp beingreiðslur til bænda í stað niðurgreiðslna sem beindust að tilteknum stigum í ferli vörunnar. Eins og víða annars staðar höfðu þær hvorki reynst markvissar né skilvirkar. Einnig fór ríkisvaldið að kaupa upp framleiðslurétt í stórum stíl og auðvelda bændum að skipta um starf eða taka upp ný verkefni auk þess sem þeir voru hvattir til að hætta störfum um sjötugt eins og flestir aðrir landsmenn. Með öllum þessum aðgerðum tókst smám saman að útrýma offramleiðslu í landbúnaði og draga talsvert úr aukakostnaði af fjárhagsaðstoð við atvinnugreinina frá skattgreiðendum og neytendum. Ólíklegt verður að teljast að þróunin stöðvist hér og nú. Neytendur eru óánægðir og fara fram á lægra verð á búvörum, frjálsari innflutning og lækkun verndartolla, en viðbrögð skattgreiðenda eru að vísu óljós. Ýmsir telja að stuðningur við landbúnaðinn geti nýst bændum og byggð mun betur en nú er. Margt bendir til að bæði aðstoð við búskap og byggð, og eins landbúnaðurinn sjálfur, muni halda áfram að þróast jafnvel þótt stjórnvöld hafist ekki að. Slík þróun muni gerast hvort sem Ísland gerist aðili að ESB eða ekki og sé raunar þegar hafin þó leynt fari, til dæmis með stækkun og fækkun kúabúa án þess að nokkur aðili lýsi því sem stefnu sinni. Mörg dæmi er að finna í sögunni um þess konar þróun án ætlunar. – En vissulega eru þeir líka til sem telja að íslenska landbúnaðarkerfið geti haldið áfram sem næst óbreytt. Heimildir og mynd:
- Dinan, Desmond, 2010. Ever Closer Union: An Introduction to European Integration. 4. útgáfa. Basingstoke: Palgrave MacMillan. [Einkum 12. kafli].
- Guðmundur Stefánsson, 1998. „Landbúnaðarstefnan og búvörusamningar.“ Ráðunautafundur. Bls. 3-12.
- Helgi Skúli Kjartansson, 2002. Ísland á 20. öld. Reykjavík: Sögufélag. [Einkum bls. 485-487].
- Lög nr. 99/1993 um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum (búvörulög), síðast breytt með lögum nr. 162/2010.
- Samningur um starfsskilyrði mjólkurframleiðslu frá 10. maí 2004, fyrir tímabilið frá 1. sept. 2005 til 31. ágúst 2012.
- Samningur um starfsskilyrði sauðfjárræktar frá 25. jan. 2007, fyrir tímabilið 2008-2013.
- Myndin af Marcello Bedoni syngja fyrir kýrnar er fengin héðan: Taylor Herring. Sótt 11.11.2011.
Hver hefur verið þróun landbúnaðar innan ESB-ríkja samanborið við þróun landbúnaðar á Íslandi? Hefur hagur bænda innan ESB vænkast við inngöngu í ESB?
