Í nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu (18. maí 2026) er sérstaklega fjallað um auðlindir. Það er gert í þremur köflum. Fyrst er almennur kafli, svo er fjallað um orku- og auðlindamál og þriðji kaflinn er um sjávarútvegsmál.
Hér er það sem kemur fram almennt um auðlindir í nefndarálitinu:
Í greinargerð með tillögunni kemur fram að ríkisstjórnin tilgreinir, líkt og árið 2009, auðlindamál sem grundvallarhagsmunamál Íslands og vísar sérstaklega í orku- og vatnsauðlindir í því efni. Að auki er vísað til fiskveiðiauðlindarinnar.
Í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá 2009 segir að löggjöf ESB fjalli ekki um eignarhald á auðlindum eða fyrirkomulag þess. Sáttmálar ESB mæli heldur ekki fyrir um reglur um beina nýtingu auðlinda eða afrakstur þeirra. Við meðferð málsins í nefndinni nú hefur einnig verið rætt um nýtingu mögulegra olíuauðlinda á yfirráðasvæði Íslands og á það sama við. Hins vegar felur sérstakt regluverk varðandi nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar í sér að nýtingu hennar er stýrt í gegnum ESB-reglur en það byggist á sáttmála ESB þar sem aðildarríkin hafa kosið að fela ESB valdheimildir á sviði sjávarútvegsmála, ýmist beina valdheimild (um vernd lífrænna auðlinda sjávar) eða deildar valdheimildir með aðildarríkjum (sjávarútvegur almennt).
Eins og fram kemur í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá 2009 gerir regluverk ESB sem snýr að umhverfismálum hins vegar það að verkum að í mörgum tilvikum er settur ákveðinn rammi um nýtingu auðlinda sem fyrst og fremst snýr að vönduðum undirbúningi nýtingar, líkt og t.d. mati á umhverfisáhrifum. Þetta regluverk er meira eða minna nú þegar hluti af íslensku regluverki á grunni EES-samningsins.
Að þessu leyti telur meiri hlutinn þegar vel um hnútana búið þegar kemur að vatns- og orkuauðlindum þar sem engum vafa er undirorpið að það er eftir sem áður í höndum aðildarríkja að mæla fyrir um fyrirkomulag eignarhalds og um nýtingu auðlinda innan ramma þess regluverks sem gildir um umhverfismál.
Skýrt er af hálfu meiri hlutans að Ísland geti aldrei fallist á að sáttmálar ESB mæli fyrir um fyrirkomulag eignarhalds eða stýringu á beinni nýtingu náttúruauðlinda. Í því efni leggur meiri hlutinn áherslu á að haldið verði á lofti sérstöðu Íslands, einkum og sér í lagi þegar kemur að nýtingu á endurnýjanlegri orku, þ.e. vatnsafli og jarðhita.
Meiri hlutinn telur rétt að ríkisstjórnin árétti afstöðu Íslands varðandi yfirráð yfir auðlindum í viðræðunum, t.d. í gegnum sérstaka bókun við aðildarsamning en fordæmi eru fyrir slíkum yfirlýsingum, m.a. í aðildarsamningi Noregs frá 1994.
Heimild og mynd:
Hjálpaðu okkur að greina gæði gervigreindarinnar með því að segja okkur hvort svarið var gott eða slæmt.
Takk fyrir þátttökuna!
MANNFJÖLDI
Um 450 MILLJÓNIR
AÐILDARRÍKI
27
ORKA
ENDURNÝJANLEG 25,2%
VERÐBÓLGA
3,3%
ATVINNULEYSI
6%
