Í nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu (18. maí 2026) er sérstaklega fjallað um auðlindir. Það er gert í þremur köflum. Fyrst er almennur kafli, svo er fjallað um orku- og auðlindamál og þriðji kaflinn er um sjávarútvegsmál.
Hér er það sem kemur fram um sjávarútvegsmál í nefndarálitinu:
Í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá árinu 2009 var undirstrikað mikilvægi sjávarútvegs fyrir íslenskt efnahagslíf. Þar kom fram að meginmarkmið í aðildarviðræðum við ESB varðandi sjávarútveginn væri forræði yfir sjávarauðlindinni með sjálfbæra nýtingu að leiðarljósi. Í því fælist forræði yfir stjórn veiða og skiptingu aflaheimilda innan íslenskrar efnahagslögsögu. Kaflinn um sjávarútveg hafði ekki verið opnaður á þeim tíma sem aðildarviðræður við ESB stóðu yfir.
Meiri hlutinn áréttar að sjávarútvegsmálin eru stærsta hagsmunamál Íslands þegar kemur að mögulegri aðild að ESB enda um að ræða eina af meginstoðum íslensks efnahagslífs og grundvöll að búsetu hringinn í kringum landið. Þá undirstrikar meiri hlutinn að fæðu- og matvælaöryggi sé þjóðaröryggismál og vísar í því sambandi til 7. gr. þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland sem fjallar um vernd og órofa virkni mikilvægra innviða og styrkingu áfallaþols samfélagsins.
Meiri hlutinn telur einnig mikilvægt að árétta þær reglur sem gilda munu um fjárfestingar erlendra aðila í íslenskum sjávarútvegi, en EES-samningurinn hefur tryggt Íslandi undanþágu frá meginreglu ESB-réttar um fjárfestingarfrelsi í tilviki sjávarútvegs.
Meiri hlutinn telur að raunhæf leið til að tryggja forræði Íslands yfir sjávarauðlindinni innan íslenskrar fiskveiðilögsögu sé að lögsagan verði t.d. skilgreind sem sérstakt íslenskt fiskveiðistjórnarsvæði. Þannig verði réttindi ekki til staðar fyrir erlend fiskveiðiskip til veiða innan íslenskrar fiskveiðilögsögu úr staðbundnum íslenskum stofnum. Meginregla ESB um hlutfallslegan stöðugleika felur þetta í raun í sér nú þegar en fyllsta ástæða er til að festa það enn frekar í sessi í aðildarsamningi sem er frumréttur sambandsins. Með þessu væri Ísland að leggja til sérlausn sem fæli í sér þróun á frumrétti ESB en um leið á hinni sameiginlegu sjávarútvegsstefnu þar sem sérstakar reglur myndu gilda um þetta tiltekna hafsvæði, m.a. um fyrirkomulag ákvarðana um nýtingu veiðistofna.
Meiri hlutinn telur lykilkröfur Íslendinga snúa að forræði yfir sjávarauðlindinni og rétti Íslendinga til að stýra sókn í veiðistofna er byggist á sjálfbærri nýtingu, ráðgjöf sérfræðinga og veiðireynslu. Enda þótt reglur ESB um brottkast hafi þróast til betri vegar telur meiri hlutinn að það gengi gegn framangreindum sjónarmiðum að Ísland lúti reglum ESB um brottkast eða að þær muni gilda með einum eða öðrum hætti innan íslenskrar fiskveiðilögsögu.
Meiri hlutinn ítrekar að afar mikilvægt er að tryggja hagsmuni Íslands þegar kemur að nýtingu deilistofna. Leitað verði leiða til að tryggja beina aðkomu að samningaferli um deilistofna. Tryggja þarf að sú hlutdeild sem þegar hefur verið samið um haldist, auk þess sem nauðsynlegt er að þrýsta á um að samningum verði lokið um aðra stofna enda hlýtur það að vera sjálfstætt markmið óháð mögulegum aðildarviðræðum til að vernda viðkomandi stofna. Huga þarf að skýru og sveigjanlegu regluverki þegar kemur að nýtingu stofna er krefjast markvissrar nýtingar líkt og loðnustofninn. Aukin tækifæri kunna að felast í rétti til veiða úr deilistofnum í lögsögum aðildarríkja ESB en meginreglan innan ESB er sú að aðildarríkin geta veitt hlutdeild sína úr deilistofnum í lögsögum annarra aðildarríkja.
Hvað varðar erlenda fjárfestingu í sjávarútvegi er grundvallaratriði að búið verði svo um hnútana að nýting auðlindarinnar og afrakstur hennar haldist áfram hér á landi.
Sú markverða breyting hefur orðið síðan viðræður hófust árið 2009 að fiskeldi hefur stóraukist, bæði á sjó og landi. Markmið um fiskeldi eru í grunninn þau sömu og vegna fiskveiða innan sameiginlegu sjávarútvegsstefnunnar, þ.m.t. sjálfbærni, að auka matvælaframleiðslu og samkeppnishæfni. Aðildarríkin fara hins vegar með allt ákvörðunarvald á þessu sviði. Meiri hlutinn bendir á að það væri til hagsbóta fyrir greinina að samhliða aðild myndu tollar til ESB og Bretlands á eldisfisk falla niður, eins og raunar með allar sjávarafurðir, sem m.a. býður upp á aukna möguleika í vinnslu á Íslandi.
Heimild og mynd:
Hjálpaðu okkur að greina gæði gervigreindarinnar með því að segja okkur hvort svarið var gott eða slæmt.
Takk fyrir þátttökuna!
MANNFJÖLDI
Um 450 MILLJÓNIR
AÐILDARRÍKI
27
ORKA
ENDURNÝJANLEG 25,2%
VERÐBÓLGA
3,3%
ATVINNULEYSI
6%
