Hvað segir meirihluti utanríkismálanefndar um orku- og auðlindamál í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna við ESB?

Í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá árinu 2009 var fjallað um sérstöðu Íslands í orkumálum. Landið væri ríkt af vatnsafli og jarðhita, en markaður þessi væri þó smár þar sem Ísland væri einangrað og ótengt öðrum raforkukerfum. Þá var bent á að hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa væri mjög hátt hér í samanburði við ríki ESB. Lagði meiri hluti utanríkismálanefndar árið 2009 áherslu á að huga þyrfti sérstaklega að því að tryggt yrði að Ísland gæti nýtt endurnýjanlegar vatnsafls- og jarðhitaauðlindir sínar til orkuframleiðslu og fjölbreytts iðnaðar. Jafnframt benti hann á að ekkert virtist hindra þetta í reglum ESB. Kafli 15 um orkumál var opnaður 30. mars 2012 og stóðu viðræður um hann enn yfir þegar hlé var gert á aðildarviðræðum. Í þeim viðræðum undirstrikaði Ísland að aðild að ESB hefði engin áhrif á eignarhald og nýtingu orkuauðlinda. Endurspeglaðist það í samningsafstöðu Íslands þar sem farið var fram á sérlausnir og aðlögunartímabil eftir því sem við átti.

Meiri hlutinn leggur áherslu á, líkt og að framan greinir, að ekki er ástæða til að ætla að aðild að ESB hafi áhrif á íslenska hagsmuni á þessum sviðum enda ekki mælt fyrir um yfirþjóðlega eign á auðlindum aðildarríkjanna í sáttmálum ESB.

Meiri hlutinn leggur áherslu á að eignarhald og nýting vatns- og orkuauðlinda takmarkast ekki af reglum ESB umfram það sem þegar er á grundvelli meginreglna á sviði umhverfisréttar.

Þannig sýnist tryggt að Íslendingar geti nýtt endurnýjanlegar vatnsafls- og jarðhitaauðlindir sínar til orkuframleiðslu. Reglur ESB um útblástursheimildir geta haft áhrif á nýtingu orkunnar en útiloka ekki nýtingu auðlindanna eða hvernig ríki ákveða að nýta þær ef þau kjósa svo. Grundvallaratriði er að ekki er hróflað við fullveldisrétti ríkja.

Meiri hlutinn bendir á að Ísland hefur á grunni EES-samningsins tekið upp regluverk ESB á þeim sviðum sem snerta vatns- og orkuauðlindir. Það regluverk lýtur annars vegar að umhverfisþáttum og hins vegar að skipulagi raforkumarkaðarins. Reglur EES um raforkumarkaði og samkeppnismál hafa þegar leitt til mikilvægra breytinga á raforkumarkaði innan lands, svo sem með aðskilnaði framleiðslu og flutningsnets og heildsölu og smásölu. Í þessu fólust jákvæð skref fyrir neytendur og hefur heilt yfir leitt til heilbrigðari raforkumarkaðar hér á landi. Hvað varðar skipulag orkumarkaðar er staðan sambærileg við það sem m.a. gerist á Norðurlöndum og myndi aðild ekki hafa í för með sér viðbótarbreytingar umfram EES, t.d. hvað varðar umgjörð og rekstur Landsvirkjunar. Umræddar reglur lúta ekki að eignarhaldi auðlinda eða hvernig þær eru nýttar, innan ramma umhverfisreglna, eða hvernig andvirði þeirra er ráðstafað. Þannig kemur ekki annað fram en að forræði þjóðarinnar yfir auðlindum í efnahagslögsögu landsins, í jörðu og á hafsbotni, verði að fullu tryggt.

Meiri hlutinn ítrekar sem fyrr mikilvægi þess að sérstöðu Íslands, sem viðurkennd hefur verið með aðlögunum á regluverki á grunni EES-samningsins, verði haldið til haga í samningaviðræðum þar sem hagsmunir Íslands kalla enn á slíkt. Ákvörðun um lagningu sæstrengs fyrir raforku yrði ávallt íslensk ákvörðun, eins og mælt er fyrir um í lögum, enda svo samtvinnuð ákvörðunum um nýtingu orkuauðlindanna sjálfra.

• 1183/157 nál. með brtt.: þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu - Þingtíðindi - Alþingi. (Sótt 29.06.2026).
• Yfirlitsmynd: Gufustöðin. (Sótt 29.06.2026).

Hjálpaðu okkur að greina gæði gervigreindarinnar með því að segja okkur hvort svarið var gott eða slæmt.

Takk fyrir þátttökuna!