MANNFJÖLDI
Um 450 MILLJÓNIR
AÐILDARRÍKI
27
ORKA
ENDURNÝJANLEG 25,2%
VERÐBÓLGA
3,3%
ATVINNULEYSI
6%
Hvaða rök liggja að baki þeirri fullyrðingu að aðildarviðræður séu nú þegar hafnar í gegnum öryggis- og varnarsamninga, og hvernig er gerður greinarmunur á slíkum samskiptum og formlegu samningaferli?Fullyrðingar um að „bakdyraaðild“ eða aðildarviðræður séu nú þegar hafnar, í gegnum aukið samstarf í öryggis- og varnarmálum, byggja gjarnan á þeirri skoðun andstæðinga aðildar að íslensk stjórnvöld séu í vaxandi mæli farin að aðlaga sig sameiginlegri utanríkis- og öryggisstefnu Evrópusambandsins án formlegs umboðs. Rökin fyrir fullyrðingunni Evrópusambandið hefur á undanförnum árum stigið stór skref í átt að víðtækri samþættingu í varnar- og öryggismálum. Gagnrýnendur benda á að með því að taka þátt í sameiginlegum yfirlýsingum, viðskiptaþvingunum eða skrifa undir tvíhliða öryggissamninga við ESB, sé Ísland farið að aðlagast regluverki og stefnu sambandsins á þessu sviði líkt og um formlega aðild væri að ræða.[1] Sumir telja einnig að það geti verið varasamt fyrir smáríki að byggja utanríkisstefnu sína um of á hugmyndum um evrópskt samstarf eða alþjóðalög fremur en raunverulegum fælingarmætti og hefðbundnu varnarsamstarfi innan NATO.[2] Greinarmunur á samstarfi og formlegu samningaferli Þrátt fyrir náið samstarf er grundvallarmunur á venjulegum milliríkjasamskiptum stjórnvalda og formlegu aðildarferli að ESB:
- Formlegt aðildarferli: Aðildarviðræður eru skilgreint ferli sem krefst þess að ríki sæki formlega um aðild og að leiðtogaráð ESB samþykki sérstakan samningsramma. Ferlið byggist á því að umsóknarríkið innleiði sameiginlegt regluverk ESB í heild sinni í í eigin löggjöf.[3] Viðræðunum er skipt í 35 samningskafla og kafli nr. 31 fjallar um „utanríkis-, öryggis- og varnarmál“.[4] Viðræðurnar hefjast á ítarlegri rýnivinnu (e. screening) þar sem borin er saman innlend löggjöf og regluverk ESB til að meta og áætla nauðsynlegar lagabreytingar.[5][6]
- Samstarf án aðildar: Tvíhliða samningar stjórnvalda eða þátttaka í afmörkuðum öryggisverkefnum felur hins vegar í sér frjálst samstarf Íslands sem fullvalda þriðja ríkis við alþjóðastofnun. Slíkt samstarf krefst þess ekki að Ísland undirgangist stjórnskipulegar skuldbindingar stofnsáttmála ESB eða taki upp sameiginlega varnarstefnu sambandsins í heild sinni.[7]
- ^ https://utvarpsaga.is/esb-adild-bindur-island-vid-sameiginlega-varnastefnu-esb/
- ^ https://www.visir.is/g/20262825319d
- ^ Sjá meira um það, ásamt svonefndum undanþágum og sérlausnum, í svari við spurningunni Hver er munurinn á varanlegum undanþágum og sérlausnum í samningaviðræðum við ESB?
- ^ https://heimssyn.is/wp-content/uploads/Vidauki_II_lokaskjal.pdf
- ^ https://heimssyn.is/wp-content/uploads/Vidauki_II_lokaskjal.pdf
- ^ https://feykir.is/is/frettir/hvad-felst-i-thvi-ad-halda-afram-adildarvidraedum-erna-bjarnadottir-skrifar
- ^ https://utvarpsaga.is/esb-adild-bindur-island-vid-sameiginlega-varnastefnu-esb/
- ^ https://feykir.is/is/frettir/hvad-felst-i-thvi-ad-halda-afram-adildarvidraedum-erna-bjarnadottir-skrifar
- ^ Hvað segir meirihluti utanríkismálanefndar um her eða herskyldu í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna við ESB?
- Stefna í varnar- og öryggismálum - Ferill þingmáls - Alþingi. (Sótt 3.07.2026).
- Stjórnarráðið | Aukið samstarf við ESB á sviði öryggis- og varnarmála. (Sótt 3.07.2026).
- 12 Facts about GDPR Compliance | Osano. (Sótt 3.07.2026).
Athugasemd
Fyrsta útgáfa svarsins var gerð af mállíkani Evrópuvefsins. Hún var yfirfarin og lagfærð af starfsfólki Evrópuvefsins fyrir birtingu. Sérstaklega var kannað á hvaða heimildum upprunalega útgáfan byggðist. Heimildir sem starfsfólk bætti við eru tilgreindar í heimildaskrá.
