Evrópuvefurinn: Hver er vestasti oddi Evrópu?

Hlusta

Samkvæmt algengum Evrópukortum mundu Bjargtangar í Látrabjargi vera vestasti oddi Evrópu. Þessi kort segja þó ekki alla söguna því að Asóreyjar eru vestar en Ísland og teljast ótvírætt til Evrópu. Eðlilegast er því að telja vestasta hluta Asóreyjaklasans vestasta odda Evrópu.

***

Þessi spurning er í raun flóknari en virðist við fyrstu sýn því að fyrst þurfum við að skilgreina hvað við eigum við með „Evrópu“. Er spyrjandinn að leita eftir upplýsingum um hver vestasti oddinn sé í þeim löndum sem tilheyra Evrópu landfræðilega, þeim löndum sem hafa stjórnmálaleg tengsl við Evrópu eða vill hann vita hver sé vestasti oddi meginlands Evrópu?

Það er óumdeilt að vestasti oddi meginlands Evrópu er Roca-höfði (Cabo da Roca) á strönd Portúgals, nálægt höfuðborginni Lissabon. Höfðinn liggur á 9°30'2'' vestlægrar lengdar og lengra í vestur er ekki hægt að komast án þess að yfirgefa meginlandið.

Yfirlitskort af Evrópu sýna yfirleitt aðeins meginlandið ásamt Bretlandseyjum, Færeyjum og Íslandi en ekki aðrar eyjar í Atlantshafinu.

Yfirlitskort af Evrópu sýna yfirleitt aðeins meginlandið ásamt Bretlandseyjum, Færeyjum og Íslandi en ekki aðrar eyjar í Atlantshafinu. Á slíku korti er Ísland vestasta land Evrópu og því væri vestasti oddi Íslands einnig vestasti oddi Evrópu. Hann væri samkvæmt því Bjargtangar í Látrabjargi sem eru á 21°32,3' vestlægrar lengdar. Dæmi um slíka framsetningu má sjá hér að ofan, á korti sem er í Heimsatlas Máls og menningar frá 1998, bls. 87, en sú bók er þýðing á kortabók breska forlagsins Dorling Kindersley.

Hér er þó ekki öll sagan sögð því nokkur ríki í Evrópu eiga eyjar vestur í Atlantshafi sem eru yfirleitt ekki með á fyrrnefndum kortum. Vestastar af þessum eyjum eru Asóreyjar, sem eru níu talsins og tilheyra Portúgal, um 1600 kílómetra frá Roca-höfða og á 24° til 32° vestlægrar lengdar. Þær byggðust ekki fyrr en í upphafi landafundanna í Evrópu á fyrri hluta 15. aldar en nú búa þar um 250.000 manns. Varla getur leikið nokkur vafi á því að Asóreyjar teljast til Evrópu. Vestasta eyjan í klasanum heitir Flores en vestur af henni er lítil óbyggð klettaeyja sem nefnist Ilhéu de Monchique á portúgölsku. Vestlæg lengd þessarar litlu eyju er 31°16'.

Síðan gætum við teygt okkur ennþá lengra og athugað öll lönd sem lúta pólítísku forræði Evrópuríkja. Þar á meðal eru Falklandseyjar sem tilheyra Bretlandi. Ef þær væru taldar með yrði vestasti oddinn enn vestar eða á 60° lengdargráðu. En með þessu erum við farin að teygja okkur of langt því að Falklandseyjar eru nálægt syðsta odda Suður-Ameríku, um 483 kílómetra undan strönd Argentínu, og teljast að sjálfsögðu landfræðilega til Suður-Ameríku. Sama gildir um önnur lönd eða eyjar víðs vegar um heiminn sem eru enn á valdi Evrópuríkja, að þau tilheyra öðrum heimsálfum í landfræðilegum skilningi.

Þótt Grænland tilheyri Danmörku og Evrópu í pólitískum skilningi, að minnsta kosti enn sem komið er, þá tilheyrir Grænland Norður-Ameríku landfræðilega. Til þess liggja margar ástæður, þar á meðal lega landsins og landfræðileg, jarðfræðileg og líffræðileg tengsl þess við Ameríku umfram Evrópu. Til dæmis eru Grænlendingar að sjálfsögðu skyldari öðrum svokölluðum frumbyggjum Ameríku en Evrópumönnum. En ef Grænland teldist til Evrópu væri vestasti oddi hennar tanginn Inglefield Land sem liggur á 73° vestlægrar lengdar, norður af Thule í norðvesturhluta Grænlands.

Segja má að 'réttasta' svarið við þessari spurningu væri að Ilhéu de Monchique í Asóreyjaklasanum sé vestasti oddi Evrópu. Landfræðilega er þessi litla eyja vestasta landsvæði Evrópu, þó að önnur landsvæði enn vestar séu tengd Evrópu í skilningi stjórnmálanna. Vilji fólk hins vegar aðeins horfa til meginlands Evrópu þá er Roca-höfði sá staður sem teygir sig lengst í vestur.

Heimildir og myndir:

Kortabók handa grunnskólum, Landmælingar Íslands og Námsgagnastofnun, GLA Kartor AB, Stokkhólmi, 1992.
Landabréfabók á netinu.
Íslands Handbókin, Tómas Einarsson og Helgi Magnússon, Örn og Örlygur, Reykjavík, 1989.
Evrópukort: The University of Texas at Austin, UT Library Online, Evrópukort
Heimskort: WorldAtlas.com
Yfirlitsmynd: Dreizung. (2009, 14. júní). Azores Flores Monchique.jpg. Wikimedia commons. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Azores_Flores_Monchique.jpg

Hver er vestasti oddi Evrópu?

Höfundar

Útgáfudagur

Síðast uppfært

Spyrjandi

Efnisorð

Tilvísun

Tengd svör á Evrópuvefnum

Hefur Evrópukortið breyst mikið á liðnum öldum?