Um þetta er fjallað í svörum Hagfræðistofnunar við nokkrum spurningum sem utanríkismálanefnd sendi stofnuninni. Svörin voru birt sem sérfræðiálit 30. apríl 2026. Um matvælaverð á Íslandi í samanburði við meðaltal í löndum ESB er þetta að segja:
Árið 2024 var matur að jafnaði 53,5% dýrari á Íslandi en í meðaltali Evrópusambandsríkja að mati Hagstofu Íslands og Evrópsku hagstofunnar. Í Noregi var maturinn 32,6% dýrari, í Svíþjóð 7,2% og í Finnlandi 10,3%.[1]
Hægt er að skýra muninn að hluta til með mun á skattheimtu í löndunum, en aðild að ESB virðist líka hafa áhrif:
Árið 1990 voru matvörur nálægt 60% dýrari á Íslandi, í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi en í meðaltali Evrópusambandsríkja. Tíu árum seinna var matvöruverð í Noregi nálægt 53% yfir Evrópusambandsmeðaltali, á Íslandi um 64%, í Svíþjóð 13% og í Finnlandi 21%.[2] Hlutfallslegt verð á matvörum í Finnlandi og Svíþjóð lækkaði um 25-30% á þessum áratug, en á Íslandi og í Noregi hækkaði það ýmist eða lækkaði um nokkur prósent. Freistandi er að tengja muninn því að Finnar og Svíar gengu í Evrópusambandið 1995, en Norðmenn og Íslendingar ekki.
Enn fremur kemur fram í svörum Hagfræðistofnunar að lækkun á matvöru við aðild gæti leitt til 3,5% lækkunar neysluverðs. Þó er hugsanlegt að neytendur hér á landi greiði mismuninn á annan hátt, til dæmis með skattgreiðslum:
Matur er tæp 14% neysluvöruvísitölunnar um þessar mundir. Ef gert er ráð fyrir að matvöruverð lækki að jafnaði um 25% við Evrópusambandsaðild leiðir það strax til 3½% lækkunar neysluverðs. Vel er hugsanlegt að íslenskir neytendur greiði mismuninn að miklu leyti á annan hátt, til dæmis með skattgreiðslum, sem standa mundu undir sérstökum stuðningi við íslenskan landbúnað, umfram það sem ríkið veitir bændum núna.
Tilvísanir:
Heimild og mynd:
Hjálpaðu okkur að greina gæði gervigreindarinnar með því að segja okkur hvort svarið var gott eða slæmt.
Takk fyrir þátttökuna!
MANNFJÖLDI
Um 450 MILLJÓNIR
AÐILDARRÍKI
27
ORKA
ENDURNÝJANLEG 25,2%
VERÐBÓLGA
3,3%
ATVINNULEYSI
6%
