Evrópuvefurinn: Hver er hagvöxtur á Íslandi miðað við evrusvæðið og hefði upptaka evru þar einhver áhrif?

Hér er einnig að finna svar við spurningunni:

Hvaða áhrif gæti upptaka evru haft á íslenskan vinnumarkað og arðsemi fyrirtækja?

Langt fram eftir 20. öld réðst gangur íslensks efnahagslífs að mestu leyti af því hvernig áraði í sjávarútvegi. Í góðærum var uppgangur en þegar afli brást eða verð féll á erlendum mörkuðum reið samdráttur eða kreppa yfir hagkerfið. Eftir því sem útflutningi hefur vaxið fiskur um hrygg hefur vægi sjávarútvegs farið minnkandi og íslenska hagkerfið gengur nú í betri takt við hagkerfi helstu landa í Evrópu. Á myndinni hér fyrir neðan getur að líta hagvöxt á Íslandi og á evrusvæðinu árin 2014-2025. Að jafnaði var hagvöxtur á Íslandi 2,8% á þessum árum en 1,5% á evrusvæðinu. Glögglega má sjá áhrif COVID-19 kreppunnar, en einnig kemur berlega fram að sveiflur í hagvexti á Íslandi voru meiri á þessu tímabili en á evrusvæðinu, enda var staðalfrávik hagvaxtar á Íslandi á þessum árum 4,0 en 2,8 á evrusvæðinu.

Hagvöxtur á Íslandi og hjá löndum á evrusvæðinu 2014-2025. Hlutfallsleg breyting á vergri landsframleiðslu frá fyrra ári. Heimild: Eurostat.

Ef aftur á móti skoðað er hvernig verg landsframleiðsla á mann hefur þróast að magni til á tímabilinu 2014-2025 kemur eilítið önnur mynd í ljós. Landsframleiðsla á mann á Íslandi jókst að meðaltali um 1,0% á ári á þessum árum, en um 1,2% í evrulöndum. Breytileikinn er hins vegar meiri á Íslandi og er staðalfrávikið 3,7 en 2,8 á evrusvæðinu.

Hagvöxtur á mann á Íslandi og hjá löndum á evrusvæðinu 2014-2025. Hlutfallsleg magnbreyting á vergri landsframleiðslu frá fyrra ári. Heimild: Eurostat.

Enda þótt gera megi ráð fyrir að íslenska hagsveiflan verði með tímanum svipaðri þeirri evrópsku ef Ísland tekur upp evru getur sú staða komið upp að erfiðleikar steðji að íslenska hagkerfinu á sama tíma og betur árar hjá öðrum evrulöndum. Við þær aðstæður myndi stefna Seðlabanka Evrópu ekki taka mið af íslenskum aðstæðum og þar sem ekki væri lengur hægt að milda þessi áhrif á íslenskt efnahagslíf með gengisbreytingum þyrfti vinnumarkaðurinn að laga sig að breyttum veruleika og minni eftirspurn. Sú aðlögun gæti komið fram sem aukið atvinnuleysi, minni atvinnuþátttaka, launalækkanir eða flutningur á vinnuafli á milli landa. Aðlögunin gæti einnig falið í sér að vinnuafl færðist til á milli atvinnugreina og hún gæti einnig kallað á inngrip ríkisvaldsins. Hér reynir líka á það hvernig vinnumarkaðssamtök bregðast við breyttum aðstæðum og hvernig miðlægum kjarasamningum verður háttað.

Til lengri tíma ráðast því áhrifin á íslenskan vinnumarkað af því hvort vegur þyngra, sú aukna eftirspurn sem gera má ráð fyrir að fylgi auknum viðskiptum við útlönd og fjárfestingu, eða sú aðlögun sem þarf að eiga sér stað á vinnumarkaði að breyttum þjóðhagslegum aðstæðum þegar Ísland ræður ekki lengur yfir sjálfstæðri mynt. Áhrifin á fyrirtæki ráðast að verulegu leyti af því hvort þau starfa í þeim hluta hagkerfisins þar sem uppgangur verður í kjölfar þess að Ísland tekur upp evru, eða í hinum hlutanum þar sem samkeppni eykst við útlönd. Gera má ráð fyrir að arðsemi fyrirtækja batni þegar umsvif þeirra aukast, ekki hvað síst ef þau geta betur nýtt sér hugsanlega stærðarhagkvæmni eða breiddarhagkvæmni af því að framleiða vörur fyrir stærri markað en áður. Hins vegar getur arðsemi dregist saman hjá þeim fyrirtækjum sem verða að glíma við aukna samkeppni frá útlöndum.

Mynd:

Yfirlitsmynd: File:Sundahöfn in Port of Reykjavík.jpg - Wikimedia Commons. (Sótt 11.07.2026). Myndin er birt undir CC-leyfi.

Hver er hagvöxtur á Íslandi miðað við evrusvæðið og hefði upptaka evru þar einhver áhrif?

Höfundur

Útgáfudagur

Spyrjandi

Efnisorð

Tilvísun

Tengd svör á Evrópuvefnum

Hvað er hagvöxtur?

Hvað er átt við þegar talað er um vergar þjóðartekjur?

Verg landsframleiðsla (VLF)