MANNFJÖLDI
Um 450 MILLJÓNIR
AÐILDARRÍKI
27
ORKA
ENDURNÝJANLEG 25,2%
VERÐBÓLGA
3,3%
ATVINNULEYSI
6%
Hvaða hlutverk léku skoðanakannanir um þjóðarvilja í stjórnmálaumræðunni árið 2015 þegar tekist var á um hvort halda ætti áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið?Skoðanakannanir og túlkanir á þjóðarvilja voru iðulega á lofti í stjórnmálaumræðunni um framhald aðildarviðræðna við ESB á kjörtímabilinu 2013–2016. Umræðan snerist að miklu leyti um hvort stjórnvöld væru skuldbundin til að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna, eins og gefið hafði verið í skyn í aðdraganda kosninga.[1] Skoðanakannanir léku þar lykilhlutverk, einkum sem málsvörn stjórnarandstöðunnar og áhugahópa um Evrópumál til að sýna fram á að áform ríkisstjórnarinnar um að slíta viðræðum án aðkomu kjósenda eða þingsins gengju gegn vilja almennings. Vorið 2015 sýndu kannanir Gallup skýran meirihluta fyrir því að þjóðin fengi að koma að málinu. Samkvæmt könnun sem birt var í apríl 2015 vildu 65% landsmanna að haldin yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald aðildarviðræðna.[2] Þá voru 51% andvíg því að umsóknin yrði dregin formlega til baka, en 39% studdu það.[3] Þegar utanríkisráðherra afhenti Evrópusambandinu bréf þess efnis að Ísland liti ekki lengur á sig sem umsóknarríki, sýndu kannanir að 73% þjóðarinnar töldu að ræða hefði átt málið á Alþingi áður en ákvörðunin var tekin.[4] Á þingi voru ítrekað lagðar fram tillögur um þjóðaratkvæðagreiðslu sem rökstuddar voru með afdráttarlausum þjóðarvilja um málsmeðferðina.[5] Það sem var áhugavert í þessari umræðu var greinarmunurinn sem almenningur virtist gera á ferlinu (að klára viðræður og kjósa um samning) og niðurstöðunni (að ganga í ESB). Þótt skýr meirihluti vildi þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna, sýndu sömu kannanir iðulega að ekki var meirihluti fyrir inngöngu í ESB. Snemma árs 2015 sýndu kannanir að um 54% voru andvíg aðild að sambandinu en tæp 46% voru hlynnt.[6] Skoðanakannanir árið 2015 voru því fyrst og fremst notaðar til að krefjast lýðræðislegrar aðkomu. Þær drógu fram þá meginkröfu kjósenda að mikilvæg utanríkismál skyldu leidd til lykta í kosningum, óháð því hver endanleg afstaða fólks til Evrópusambandsaðildar væri.[7][8] Tilvísanir:
- ^ Stenst það hjá Bjarna Benediktssyni að Sjálfstæðisflokkurinn hafi aldrei í aðdraganda kosninga 2013 lofað þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við ESB? — https://www.evropuvefur.is/svar.php?id=72714
- ^ 65% want EU referendum - Iceland Monitor — https://icelandmonitor.mbl.is/news/politics_and_society/2015/04/07/65_prosent_want_eu_referendum/
- ^ 65% want EU referendum - Iceland Monitor — https://icelandmonitor.mbl.is/news/politics_and_society/2015/04/07/65_prosent_want_eu_referendum/
- ^ 65% want EU referendum - Iceland Monitor — https://icelandmonitor.mbl.is/news/politics_and_society/2015/04/07/65_prosent_want_eu_referendum/
- ^ Umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu / Alþingi — https://www.althingi.is/thingstorf/ymsar-leidbeiningar/umsokn-um-adild-ad-esb/
- ^ Ný tillaga um viðræðuslit við ESB á leiðinni, líklega fyrir ríkisstjórn í næstu viku - Kjarninn — https://kjarninn.is/frettir/ny-tillaga-um-vidraeduslit-vid-esb-a-leidinni-liklega-fyrir-rikisstjorn-i-naestu-viku/
- ^ 65% want EU referendum - Iceland Monitor — https://icelandmonitor.mbl.is/news/politics_and_society/2015/04/07/65_prosent_want_eu_referendum/
- ^ Ný tillaga um viðræðuslit við ESB á leiðinni, líklega fyrir ríkisstjórn í næstu viku - Kjarninn — https://kjarninn.is/frettir/ny-tillaga-um-vidraeduslit-vid-esb-a-leidinni-liklega-fyrir-rikisstjorn-i-naestu-viku/
- Meirihluti andvígur afturköllun umsóknar - RÚV.is. (Sótt 8.07.2026).
- Yfirlitsmynd: Icelandic Republic Day, in Reykjavik - Jonas Nordström | Flickr. (Sótt 8.07.2026). Myndin er birt undir CC-leyfi.
Athugasemd
Fyrsta útgáfa svarsins var gerð af mállíkani Evrópuvefsins. Hún var yfirfarin og lagfærð af starfsfólki Evrópuvefsins fyrir birtingu. Sérstaklega var kannað á hvaða heimildum upprunalega útgáfan byggðist. Heimildir sem starfsfólk bætti við eru tilgreindar í heimildaskrá.
